۱۰۳ آرامگاه،
از مراکش تا داکا
بیش از هزار سال آرامگاهسازی، از مکعبی آجری از سدهٔ دهم میلادی در بخارا تا آرامگاههای سدهٔ بیستم در رباط و کراچی.
بنایی را بهصورت سهبعدی بچرخانید یا در عکسی 360 درجه پیرامونش را ببینید، و هر جا درون بنا اسکن یا عکاسی شده است، به داخل آن بروید. همهٔ اطلاعات این صفحهها مستند به منبع است.
۱۰۳ مکان۲۴ کشور۸۹۲–۱۹۷۰ م۳۷ مکان قابل ورود
برای چرخاندن کره، آن را بکشید. نشانگر را روی یک نقطه ببرید تا ببینید نشان کدام آرامگاه است؛ برای باز کردن آن کلیک کنید.روی یک نقطه بزنید تا نامش را ببینید، سپس روی نام بزنید تا صفحهٔ آن باز شود.خشکیها و دریاچهها: Natural Earth (مالکیت عمومی). تصویر ارتوگرافیک.
برگها
به ترتیب زمان ساخت
هیچ مکانی پیدا نشد. نام دیگری را امتحان کنید یا فیلترها را بردارید.
-
3Dآرامگاهی کوچک و آجری با نقشهای آجرکاری از سدهٔ دهم میلادی که برای خاندان سامانی ساخته شد و از کهنترین آرامگاههای اسلامی برجایمانده و از بناهای شاخص بخارای تاریخی است.
۱آرامگاه سامانیان
Samanid Mausoleum
-
۳۶۰°بخش جنوبی و سالمترین بخش گورستان اسلامی سدههای نخستین در اسوان: گورهای خشتی و آرامگاههای گنبددار، بیشتر از دورهٔ فاطمی، که یونسکو در ۱۹۷۹ میلادی آن را با نام «گورستان اسلامی» ثبت کرد.
۲گورستان فاطمی اسوان
Fatimid Cemetery of Aswan
-
3Dآرامگاهی کوچک و چهارگوش در نزدیکی طراز با روکشی از قطعههای سفالی کندهکاریشده در بیش از ۶۰ طرح؛ افسانه آن را به عایشه بیبی نسبت میدهد، اما معلوم نیست چه کسی در آن به خاک سپرده شده است.
۳آرامگاه عایشه بیبی
Aisha Bibi Mausoleum
-
۳۶۰°برج آرامگاهی ۵۳ متری از آجر بیلعاب با پلانی به شکل ستارهٔ دهپر که قابوس بن وشمگیر، امیر زیاری، در ۱۰۰۶-۱۰۰۷ میلادی در نزدیکی پایتختش، جرجان، دستور ساخت آن را داد.
۴گنبد قابوس
Gonbad-e Qabus
-
3Dسه آرامگاه آجری قراخانی در کنار هم در اوزکند که تاریخشان از سدهٔ یازدهم میلادی تا ۱۱۸۶-۸۷ است و با آجر تراشیده، سفال و گچبری تزیین شدهاند.
۵آرامگاههای قراخانی اوزکند
Karakhanid Mausoleums of Uzgen
-
برج آرامگاهی آجری در دامغان که ابوحرب بختیار، حاکم زیاری، در ۱۰۲۶-۲۷ میلادی برای پدرش ساخت و زیر گنبدش نوارهایی از خط کوفی و آجرکاری نقشدار دارد.
۶برج پیر علمدار
Pir-e Alamdar Tower
-
برج آرامگاهی هشتضلعی از لاشهسنگ بر دماغهای صخرهای بیرون از ابرکوه که در دههٔ ۱۰۵۰ میلادی ساخته شد و قرنیزی بلند از مقرنس بر فراز آن است.
۷گنبد عالی
Gonbad-e Ali
-
۳۶۰°دو برج آرامگاهی آجری و هشتضلعی از سالهای ۱۰۶۷-۶۸ و ۱۰۹۳-۹۴ میلادی در خرقان در استان قزوین، با نمایی از آجرکاریهای هندسی گوناگون، که در زمینلرزهٔ ۲۰۰۲ آسیب سختی دیدند.
۸برجهای خرقان
Kharraqan Towers
-
۳۶۰°گورستان مسلمانان از سدههای میانه در کرانهٔ دریاچهٔ وان، با سنگقبرهای کندهکاریشده به بلندی تا ۳٫۵۰ متر و برجهای آرامگاهی سنگی از سدهٔ سیزدهم تا پانزدهم میلادی.
۹گورستان سلجوقی و کومبتهای اخلاط
Ahlat Seljuk Cemetery and Kümbets
-
برج آرامگاهی دوازدهضلعی از ماسهسنگ سرخ بر پایهای از سنگ تراشیده در ناحیهٔ جلفا، از سدهٔ دوازدهم یا اوایل سدهٔ سیزدهم میلادی، با نقشهای کندهکاریشدهای همانند نقشهای آرامگاههای عجمی.
۱۰آرامگاه گلستان
Gulustan Mausoleum
-
۳۶۰°چهار برج آرامگاهی از سدههای میانه در مراغه، از ۱۱۴۸ تا اوایل سدهٔ چهاردهم میلادی، که یکی از آنها گنبد کبود (۱۱۹۶-۹۷)، برجی آجری و دهضلعی با نقشهای پنجضلعی درهمتنیده است.
۱۱برجهای آرامگاهی مراغه
Tomb towers of Maragheh
-
۳۶۰°آرامگاهی آجری و مکعبمانند که گنبدی و رواقی طاقدار بر فراز آن است و در میانهٔ سدهٔ دوازدهم میلادی برای سلطان سنجر سلجوقی در مرکز مرو ساخته شد.
۱۲آرامگاه سلطان سنجر
Mausoleum of Sultan Sanjar
-
دو آرامگاه آجری با بامهای مخروطی کاشیپوش در ویرانههای گرگانج که بنا به روایت از آن ایلارسلان خوارزمشاه و پسرش تکش است؛ ایکوموس آنها را به حدود ۱۱۵۰ و ۱۱۹۵ میلادی تاریخگذاری میکند.
۱۳آرامگاههای ایلارسلان و تکش
Mausoleums of Il-Arslan and Tekesh
-
۳۶۰°آرامگاهی سنگی و هشتضلعی در ارزروم، بزرگترین بنای مجموعهٔ سه کومبت، که بنا به روایت با سلتوقیان پیوند دارد و در طاقچههای گریوش نقش جانوران کنده شده است.
۱۴کومبت امیر سلتوق (سه کومبت)
Emir Saltuk Kümbeti (Üç Kümbetler)
-
۳۶۰°آرامگاهی آجری و چهارگوش در همدان، معروف به آرامگاه خاندان علویان، که درون و بیرونش با گچبریهای برجسته آراسته شده است؛ پژوهشگران آن را به فاصلهٔ سدهٔ دوازدهم تا اوایل سدهٔ چهاردهم میلادی تاریخگذاری میکنند.
۱۵گنبد علویان
Gonbad-e Alavian
-
برج آرامگاهی آجری و هشتضلعی در نخجوان، مورخ ۱۱۶۲ میلادی و با امضای عجمی بن ابیبکر، که بام هرمی اصلیاش را حفظ کرده است.
۱۶آرامگاه یوسف بن کثیر
Yusif ibn Kuseyir Mausoleum
-
۳۶۰°برج آرامگاهی آجری و دهضلعی بر فراز یک سردابه که عجمی بن ابیبکر، معمار نخجوانی، آن را در ۱۱۸۶ میلادی برای مؤمنه خاتون، همسر اتابک ایلدگز، به پایان رساند.
۱۷آرامگاه مؤمنه خاتون
Momine Khatun Mausoleum
-
برج آرامگاهی شیاردار درون دیواری مدور و طاقچهدار در ترجان، با امضای معماری از اخلاط، که بنا به روایت آرامگاه ماما خاتون، فرمانروای سلتوقی، است.
۱۸کومبت ماما خاتون
Mama Hatun Kümbeti
-
آرامگاهی آجری از اواخر دورهٔ عباسی با گنبد مخروطی مقرنس، در گورستانی در کرانهٔ غربی بغداد، که از ۱۹۴۷ میلادی بهعنوان آرامگاه زمرد خاتون، مادر خلیفه الناصر، شناسایی شده است.
۱۹آرامگاه زمرد خاتون
Tomb of Zumurrud Khatun
-
۳۶۰°آرامگاه صلاحالدین در دمشق: اتاقی چهارگوش و گنبددار در کنار مسجد اموی که پسرش الافضل در ۱۱۹۳-۱۱۹۶ میلادی ساخت و صندوق قبر چوبی منبتکاریشدهٔ او از دورهٔ ایوبی هنوز در آن است.
۲۰آرامگاه صلاحالدین
Mausoleum of Saladin
-
۳۶۰°برج آرامگاهی آجری و شیاردار با بام مخروطی در مرغزار قدیم رادکان در شمال مشهد که در سدهٔ سیزدهم میلادی ساخته شد؛ کتیبهٔ آسیبدیدهاش تاریخ ساخت و صاحب آن را نامعلوم گذاشته است.
۲۱برج رادکان
Radkan Tower
-
۳۶۰°آرامگاه چهارگوش و بیسقف سلطان ایلتتمش در مجموعهٔ قطب دهلی، مورخ ۱۲۳۵ میلادی، درونی پوشیده از کتیبههای قرآنی کندهکاریشده دارد و به گفتهٔ یونسکو سنت آرامگاههای شاهی در هند با آن آغاز شد.
۲۲آرامگاه ایلتتمش
Tomb of Iltutmish
-
۳۶۰°آرامگاه الصالح نجمالدین ایوب، سلطان ایوبی، که بیوهاش شجرةالدر در ۱۲۴۹-۱۲۵۰ میلادی آن را چسبیده به مدرسهای ساخت که خود او در خیابان المعز بنیان نهاده بود.
۲۳آرامگاه الصالح نجمالدین ایوب
Mausoleum of al-Salih Najm al-Din Ayyub
-
3Dآرامگاه گنبدداری که شجرةالدر، سلطان مصر به مدت کمتر از سه ماه در ۱۲۵۰ میلادی، برای خود در خیابان الخلیفه ساخت و محراب موزاییک شیشهای آن درختی از مروارید را نشان میدهد.
۲۴آرامگاه شجرةالدر
Mausoleum of Shajar al-Durr
-
3Dبرج آرامگاهی سنگی و دوازدهضلعی از دورهٔ سلجوقیان آناتولی در قیصریه که برای زنی به نام شاهجهان خاتون ساخته شد و نقشهای فراوانی از عقاب، شیر و درخت بر آن کنده شده است.
۲۵دونر کومبت
Döner Kümbet
-
۳۶۰°آرامگاه گنبددار بیبرس، سلطان مملوک، در دمشق که پسرش در ۱۲۷۷ میلادی ساخت آن را آغاز کرد و در ۱۲۸۱ در دوران قلاوون با روکار مرمر و موزاییک شیشهای آراسته شد.
۲۶آرامگاه سلطان بیبرس (مدرسهٔ ظاهریه)
Mausoleum of Sultan Baybars (al-Madrasa al-Zahiriyya)
-
3Dگورستان شاهی سلاطین مرینی بر ویرانههای شهر رومی سالا در رباط که باروهایش در ۱۳۳۹ میلادی کامل شد و اتاق آرامگاه ابوالحسن در آن است.
۲۷گورستان شاله
Chellah Necropolis
-
۳۶۰°آرامگاه گنبددار قلاوون، سلطان مملوک، که در ۱۲۸۴-۱۲۸۵ میلادی همراه با مدرسه و بیمارستانی در خیابان المعز قاهره ساخته شد و گنبد آن بر هشتضلعیای از ستونها و جرزها استوار است.
۲۸آرامگاه سلطان قلاوون
Mausoleum of Sultan Qalawun
-
3Dیکی از معدود بناهای برپامانده در بندر ویران قلهات: آرامگاهی از حدود ۱۳۰۰ میلادی به سفارش بیبی مریم، که همراه همسرش ایاز بر شهر فرمان میراند.
۲۹آرامگاه بیبی مریم
Bibi Maryam Mausoleum
-
3Dآرامگاههای سنگی سدهٔ چهاردهم میلادی در بلغار، شهر اردوی زرین بر کرانهٔ ولگا: آرامگاههای شرقی و شمالی در کنار ویرانهٔ مسجد جامع، و مقبرهٔ گنبددار خان.
۳۰آرامگاههای بلغار
Mausoleums of Bolgar
-
3Dآرامگاهی آجری با گنبد دوپوستهٔ کاشیپوش آبی در اولوتاو در مرکز قزاقستان که مدتها گور جوچی، پسر ارشد چنگیزخان، خوانده میشد، هرچند تاریخگذاری رادیوکربن به بنایی از سدهٔ چهاردهم میلادی اشاره دارد.
۳۱آرامگاه جوچیخان
Mausoleum of Jochi Khan
-
3Dآرامگاه اولجایتو، فرمانروای ایلخانی، در سلطانیه، پایتخت کوتاهعمر او، با گنبدی فیروزهای به بلندی حدود ۵۰ متر که هشت مناره پیرامون آن است.
۳۲گنبد سلطانیه
Dome of Soltaniyeh
-
آرامگاهی سنگی و هشتضلعی در نیگده به سفارش خداوند خاتون، شاهزادهخانم سلجوقی، که کتیبهٔ سردرش تاریخ ۱۳۱۲-۱۳۱۳ میلادی را دارد و نقشهای زنپرنده، شیر و عقاب دوسر بر آن کنده شده است.
۳۳کومبت خداوند خاتون
Hüdavend Hatun Kümbeti
-
3Dگورستان سلاطین نصری در پشت کاخ شیرهای الحمرا که از اوایل سدهٔ چهاردهم میلادی به کار میرفت و امروز ویرانهای استحکامبخشیشده با گورهای شاهی خالی است.
۳۴روضهٔ الحمرا
Rauda of the Alhambra
-
۳۶۰°آرامگاه مستحکم غیاثالدین تغلق، بنیانگذار سلسلهٔ تغلقیان: مکعبی از ماسهسنگ سرخ با دیوارهای بسیار شیبدار و گنبدی از مرمر سفید که حدود ۱۳۲۵ میلادی ساخته شد.
۳۵آرامگاه غیاثالدین تغلق
Tomb of Ghiyath al-Din Tughluq
-
برج آرامگاهی آجری و استوانهای از سال ۱۳۲۲ میلادی، ساختهٔ احمد بن ایوب الحافظ نخجوانی، با نقش واژهٔ «الله» از کاشی فیروزهای و آجر سرخ، که در ۲۰۱۲-۲۰۱۸ مرمت شد.
۳۶آرامگاه بردع
Barda Mausoleum
-
آرامگاهی آجری از حدود ۱۳۳۴ میلادی با سردری از سفال کندهکاریشده در درهٔ تالاس؛ کتیبهاش از کنیزک خاتون نام میبرد، هرچند افسانه آن را گور ماناس، قهرمان حماسی، میداند.
۳۷گنبد ماناس (آرامگاه کنکل)
Manas Gumbez (Kenkol mausoleum)
-
آرامگاهی سنگی و دوازدهضلعی از سدهٔ چهاردهم میلادی در گورستان قدیم گواش که استادکاری از اخلاط برای حلیمه خاتون ساخت و سراسر آن را تزیینات کندهکاریشده پوشانده است.
۳۸کومبت حلیمه خاتون
Halime Hatun Kümbeti
-
آرامگاهی گنبددار از حدود ۱۳۵۸-۱۳۵۹ میلادی در فتحآباد، در حومهٔ بخارا، که بر گور بیانقلیخان جغتایی برپا شد و روکشی از کاشیهای لعابدار کندهکاریشده دارد.
۳۹آرامگاه بیانقلیخان
Mausoleum of Buyan Quli Khan
-
۳۶۰°آرامگاهی آجری در کهنهاورگنج، از بیرون دوازدهضلعی، با سردری بلند و گنبدی با کاشی معرق، که بنا به روایت به نام ترابک خانم خوانده میشود؛ تاریخ آن، از دههٔ ۱۳۳۰ تا حدود ۱۴۰۵ میلادی، محل اختلاف است.
۴۰آرامگاه ترابک خانم
Turabek Khanum Mausoleum
-
۳۶۰°آرامگاههای ویران شاهان مرینی بر تپهٔ القله بر فراز فاس البالی، که جانشینان ابوالحسن میان ۱۳۶۱ و ۱۳۹۸ میلادی در آنجا به خاک سپرده شدند.
۴۱آرامگاههای مرینیان
Marinid Tombs
-
3Dمجموعهٔ آرامگاهی خاندان تیمور در زادبومش شهرسبز (کش): آرامگاه پسرش جهانگیر با گنبد مخروطی و آرامگاهی از مرمر سفید که تیمور برای خود آماده کرده بود.
۴۲دارالسیاده
Dorus Saodat
-
۳۶۰°آرامگاه هشتضلعی روبهروی مسجد جامع تیمور در سمرقند، آخرین بازماندهٔ مدرسهٔ سرای ملک خانم، همسر اصلی تیمور، که در ۲۰۰۵-۶ میلادی گنبد و نماهای تازه یافت.
۴۳آرامگاه بیبی خانم
Bibi Khanym Mausoleum
-
۳۶۰°مجموعهٔ آرامگاهی مملوکی سلطان فرج بن برقوق در گورستان شمالی قاهره (۱۴۰۰-۱۴۱۱ میلادی) که دو گنبد سنگی همانند با نقش جناغی کندهکاریشده بر آرامگاه پدرش برقوق و آرامگاه زنان خاندان قرار دارد.
۴۴خانقاه و آرامگاههای سلطان فرج بن برقوق
Khanqah and Mausoleums of Sultan Faraj ibn Barquq
-
3Dآرامگاه تیمور در سمرقند: بنایی هشتضلعی با گنبد ترکدار فیروزهای که در ۱۴۰۴ میلادی برای نوهاش محمدسلطان سفارش داده شد و بعدها آرامگاه خاندان تیموری شد.
۴۵گور امیر
Gur-e-Amir
-
۳۶۰°آرامگاه غازی اورنوس (درگذشت ۱۴۱۷)، فرماندهٔ عثمانی و بنیانگذار یانیتسا: تربهای از سدهٔ پانزدهم میلادی که در ۱۸۸۵-۱۸۸۶ و ۱۹۰۸-۱۹۱۰ بازسازی شد و اکنون موزه است.
۴۶آرامگاه غازی اورنوس
Mausoleum of Gazi Evrenos
-
آرامگاهی تیموری که در ۱۴۳۲ میلادی برای خاندان گوهرشاد در مدرسهٔ او در هرات به پایان رسید: گنبدی ترکدار و کاشیپوش بر فراز طاقی کاربندی و نقاشیشده.
۴۷آرامگاه گوهرشاد
Gawhar Shad Mausoleum
-
3Dآرامگاه هشتضلعی سلطان محمد یکم در بورسا، مورخ ۱۴۲۱ میلادی، با روکش کاشی فیروزهای در بیرون، که به محراب کاشیکاریشده و صندوق قبر کاشیپوش سلطان شهرت دارد.
۴۸یشیل تربه (آرامگاه سبز)
Yeşil Türbe (Green Tomb)
-
۳۶۰°آرامگاهی چهارگوش و گنبددار، سراسر از مرمر سفید، در پشت مسجد جامع ماندو که ساخت آن برای هوشنگشاه، فرمانروای مالوه، آغاز شد و محمود خلجی آن را به پایان رساند.
۴۹آرامگاه هوشنگشاه
Tomb of Hoshang Shah
-
۳۶۰°باغی با دوازده آرامگاه در کنار مسجد مراد دوم در بورسا، گرداگرد آرامگاه خود سلطان از سال ۱۴۵۱ میلادی که به خواست او رو به آسمان باز گذاشته شد.
۵۰آرامگاههای مجموعهٔ مرادیه
Tombs of the Muradiye Complex
-
آرامگاهی تیموری در سمرقند که حبیبه سلطان بیگم حدود ۱۴۶۴ میلادی برای دختر خردسالش ساخت و بعدها مدفن زنان خاندان شاهی شد؛ گنبدهایش در ۱۹۰۲-۱۹۰۳ فرو ریخت.
۵۱آرامگاه عشرتخانه
Ishratkhana Mausoleum
-
۳۶۰°آرامگاه خاندانی کوچکی از دورهٔ تیموری، از حدود ۱۴۷۰ میلادی، نزدیک گور امیر در سمرقند، ساده در بیرون، با نقاشی زرین به شیوهٔ کُندل (مرمتشده در ۲۰۰۷) و سردابهای با روکش مرمر.
۵۲آرامگاه آقسرای
Aksaray Mausoleum
-
۳۶۰°اتاق آرامگاه قایتبای، سلطان مملوک، در گورستان شمالی قاهره که در ۱۴۷۴ میلادی به پایان رسید و گنبدی سنگی دارد که نقشی ستارهای بر زمینهای از اسلیمی بر آن کنده شده است.
۵۳آرامگاه سلطان قایتبای
Mausoleum of Sultan Qaytbay
-
3Dآرامگاه فریدالدین عطار، شاعر صوفی، در نیشابور: اتاقی هشتضلعی و گنبددار بر روی سنگقبری تیموری از سال ۱۴۸۶ میلادی که در ۱۹۵۹-۱۹۶۸ شکل کنونیاش را یافت.
۵۴آرامگاه عطار
Tomb of Attar
-
آرامگاه و خانقاه یونسخان، خان مغولستان و پدربزرگ بابر، از اواخر سدهٔ پانزدهم میلادی، در مجموعهٔ شیخ خاوند طهور تاشکند، که سردری با طاق جناغی و گنبدی دوپوسته دارد.
۵۵آرامگاه یونسخان
Mausoleum of Yunus Khan
-
۳۶۰°گورستان پهناور تته بر تپهٔ مکلی (سدههای چهاردهم تا هجدهم میلادی)، با آرامگاههای سنگی کندهکاریشدهٔ جام نظامالدین دوم، فرمانروای سمه، و عیسیخان ترخان دوم، حاکم گورکانی.
۵۶گورستان مکلی
Makli Necropolis
-
۳۶۰°آرامگاه شیرشاه در ساسارام: بنایی هشتضلعی و گنبددار بر صفهای پلکانی در میان دریاچهای مصنوعی که پسرش اسلامشاه آن را در اوت ۱۵۴۵ میلادی به پایان رساند.
۵۷آرامگاه شیرشاه سوری
Tomb of Sher Shah Suri
-
۳۶۰°آرامگاهی هشتضلعی از سنگ تراشیده با گنبد سربپوش در حیاط مسجد غازی خسروبیگ سارایوو، که این والی عثمانی بوسنی در ۱۵۴۱ میلادی در آن به خاک سپرده شد.
۵۸آرامگاه غازی خسروبیگ
Tomb of Gazi Husrev-beg
-
آرامگاهی سنگی و هشتضلعی که سنان در ۱۵۴۱-۴۲ میلادی برای باربروس خیرالدین پاشا (درگذشت ۱۵۴۶)، دریاسالار بزرگ عثمانی، در میدان باربروس در بشیکتاش، کنار موزهٔ دریایی، ساخت.
۵۹آرامگاه باربروس خیرالدین پاشا
Tomb of Barbaros Hayreddin Pasha
-
آرامگاه هشتضلعی شاهزاده محمد (درگذشت ۱۵۴۳)، پسر سلیمان یکم، نخستین بخش تکمیلشدهٔ مجموعهٔ شاهزاده، ساختهٔ سنان، با گنبد ترکدار، نماهای سنگی چندرنگ و درونی کاشیکاریشده.
۶۰آرامگاه شاهزاده محمد
Tomb of Şehzade Mehmed
-
3Dگورستان شاهی سلاطین قطبشاهی گلکنده در حیدرآباد، با آرامگاههایی از ۱۵۴۳ تا ۱۶۷۲ میلادی؛ بلگرامی آرامگاه گنبددار محمدقلی قطبشاه را در میان آنها بیهمتا میدانست.
۶۱آرامگاههای قطبشاهیان (پارک میراث قطبشاهی)
Qutb Shahi Tombs (Qutb Shahi Heritage Park)
-
گور روباز بابر، بنیانگذار سلسلهٔ گورکانیان هند، درون نردهای مشبک از مرمر در بالای باغ پلکانیاش در کابل، که بنیاد آقاخان برای فرهنگ آن را مرمت کرده است.
۶۲آرامگاه بابر
Tomb of Babur
-
۳۶۰°آرامگاه هشتضلعی عیسیخان نیازی، از امیران سلاطین سوری، در میان باغی محصور، که کتیبهاش تاریخ ۱۵۴۷-۴۸ میلادی را دارد و اکنون بخشی از محوطهٔ میراث جهانی آرامگاه همایون است.
۶۳آرامگاه عیسیخان نیازی
Tomb of Isa Khan Niyazi
-
۳۶۰°آرامگاهی از سنگ سفید که شاهعلی، خان کاسیموف و سه بار خان قازان، در ۱۵۵۵ میلادی برای خود ساخت: دو اتاق بر روی سردابهای برای تدفین.
۶۴تکیهٔ شاهعلیخان
Tekie of Shah Ali Khan
-
۳۶۰°گورستان شاهی سلاطین سعدی مراکش در قصبهٔ شهر مراکش که ساخت آن در ۱۵۵۷ میلادی آغاز شد و احمد المنصور آن را گسترش داد؛ آرامگاه او در تالار دوازدهستون است.
۶۵آرامگاههای سعدیان
Saadian Tombs
-
3Dباغمزار همایون پادشاه در دهلی که در دهههای ۱۵۶۰ و ۱۵۷۰ میلادی ساخته شد؛ یونسکو آن را نخستین آرامگاه از آرامگاههای بزرگ خاندانی گورکانیان هند مینامد، رشتهای که در تاج محل به اوج رسید.
۶۶آرامگاه همایون
Humayun’s Tomb
-
۳۶۰°آرامگاه هشتضلعی سلطان سلیمان یکم که سنان در ۱۵۶۶-۱۵۶۸ میلادی در پشت مسجد سلیمانیه ساخت و رواقی ستوندار با لوحههای کاشی ایزنیک پیرامون آن است.
۶۷آرامگاه سلطان سلیمان یکم
Tomb of Sultan Süleyman I
-
آرامگاه عثمانشاه بیگ، خواهرزادهٔ سلطان سلیمان یکم: بنایی هشتضلعی با گنبدی سربپوش که حدود ۱۵۶۶-۱۵۷۱ میلادی در کنار مسجد او در تریکالای یونان ساخته شد.
۶۸آرامگاه عثمانشاه
Tomb of Osman Shah
-
3Dآرامگاه سلطان سلیم دوم، کار سنان، در کنار ایاصوفیه که ساخت آن در ۱۵۷۳-۷۴ میلادی آغاز و در ۱۵۷۶-۷۷ تمام شد: بنایی با روکش مرمر و گنبد دوپوسته که درون و ایوان ورودیاش با کاشیهای ایزنیک پوشیده شده است.
۶۹آرامگاه سلطان سلیم دوم
Tomb of Sultan Selim II
-
۳۶۰°آرامگاه گنبددار علی بریدشاه در بیدر که در ۱۵۷۶-۷۷ میلادی به پایان رسید: بنایی که از هر چهار سو با طاقهایی بلند باز است و در میان حیاطی باغمانند و محصور قرار دارد.
۷۰آرامگاه علی بریدشاه (آرامگاههای بریدشاهیان)
Tomb of Ali Barid Shah (Barid Shahi Tombs)
-
۳۶۰°آرامگاه روباز سنان (درگذشت ۱۵۸۸)، معمار عثمانی، در پشت سقاخانهای گنبددار در گوشهای از مجموعهٔ سلیمانیه که خود ساخته بود، با سنگنوشتهای به قلم دوستش ساعی مصطفی چلبی.
۷۱آرامگاه معمار سنان
Tomb of Mimar Sinan
-
۳۶۰°آرامگاهی هشتضلعی از دورهٔ عثمانی در پچ که حدود ۱۶۰۰ میلادی بر گور ادریس بابای درویش ساخته شد؛ بررسیها آن را یکی از دو آرامگاه عثمانی در مجارستان میدانند که در وضعیت خوبی برجا ماندهاند.
۷۲تربهٔ ادریس بابا
Türbe of Idris Baba
-
۳۶۰°عبدالرحیم خانخانان، سپهسالار اکبر و شاعری نامدار، این آرامگاه گنبددار را در ۱۵۹۸ میلادی برای همسرش ماهبانو ساخت و خود در ۱۶۲۷ در آن به خاک سپرده شد.
۷۳آرامگاه عبدالرحیم خانخانان
Tomb of Abdul Rahim Khan-i-Khanan
-
۳۶۰°گورستانی بر پشتهای در شرق کراچی با گورهای پلکانی از ماسهسنگ که نقش سواران، جنگافزارها و زیورآلات بر آنها کنده شده است و نهادهای میراث فرهنگی پاکستان آن را به سدههای هفدهم و هجدهم میلادی نسبت میدهند.
۷۴آرامگاههای چوکندی
Chaukhandi Tombs
-
۳۶۰°آرامگاه اکبر در سکندرهٔ آگره: بنایی پنجطبقه از ماسهسنگ سرخ با طبقهٔ بالایی از مرمر سفید در میان باغی محصور، که پسرش جهانگیر حدود ۱۶۱۳ میلادی آن را به پایان رساند.
۷۵آرامگاه اکبر
Akbar's Tomb
-
۳۶۰°آرامگاه چهارگوش و گنبددار سلطان احمد یکم در کنار مسجد او در استانبول که عثمان دوم آن را در ۱۶۱۹ میلادی به پایان رساند، با کاشیهای ایزنیک در درون و ۳۶ صندوق قبر از اعضای خاندان.
۷۶تربهٔ سلطان احمد یکم
Türbe of Sultan Ahmed I
-
۳۶۰°آرامگاهی که نورجهان برای پدر و مادرش در کنار رود یمونا در آگره ساخت (۱۶۲۲-۱۶۲۸ میلادی) و آرکنت آن را نخستین بنای گورکانی میداند که سراسر با مرمر پوشیده شده است.
۷۷آرامگاه اعتمادالدوله
Tomb of I'timad-ud-Daulah
-
۳۶۰°آرامگاه سلطان ابراهیم عادلشاه دوم (درگذشت ۱۶۲۷) و ملکه تاج سلطانه در بیجاپور: آرامگاهی از سنگ کندهکاریشده روبهروی مسجدش بر یک صفه، مورخ ۱۶۲۶ میلادی.
۷۸روضهٔ ابراهیم
Ibrahim Rauza
-
۳۶۰°آرامگاه سلطان محمد عادلشاه (درگذشت ۱۶۵۶) در بیجاپور: تالاری چهارگوش به پهنای ۴۱ متر و بدون هیچ تکیهگاه درونی، در زیر گنبدی با قطر درونی ۳۷٫۹ متر.
۷۹گل گنبد
Gol Gumbaz
-
۳۶۰°آرامگاه جهانگیر، پادشاه گورکانی هند، در شاهدره، آن سوی رود راوی از لاهور: آرامگاهی سکومانند از ماسهسنگ سرخ با چهار مناره که نوارهایی از مرمر دارند و در ۱۶۳۷ میلادی به پایان رسید.
۸۰آرامگاه جهانگیر
Tomb of Jahangir
-
3Dآرامگاه مرمرین سفیدی که شاهجهان برای همسرش ممتازمحل در کنار رود یمونا در آگره ساخت و یونسکو آن را «گوهر هنر اسلامی در هند» مینامد.
۸۱تاج محل
Taj Mahal
-
۳۶۰°آرامگاهی کنار رود در آگره که بنا به روایت از آن افضلخان شیرازی، وزیر اعظم شاهجهان (درگذشت ۱۶۳۹)، است و زمانی سراسر با کاشی معرق لعابدار پوشیده بود.
۸۲چینی کا روضه
Chini ka Rauza
-
۳۶۰°آرامگاهی هشتضلعی از دورهٔ گورکانی با گنبدی پیازی و بلند که شاهجهان در دههٔ ۱۶۴۰ میلادی برای پدرزنش آصفخان در شاهدره، کنار آرامگاه جهانگیر، ساخت.
۸۳آرامگاه آصفخان
Tomb of Asif Khan
-
۳۶۰°آرامگاه دلرسبانو بیگم، همسر اورنگزیب، در چاتراپاتی سامباجینگر (اورنگآباد) که به الگوی تاج محل ساخته شد و کتیبهٔ درش تاریخ ۱۶۶۰-۶۱ میلادی را دارد.
۸۴بیبی کا مقبره
Bibi Ka Maqbara
-
3Dآرامگاهی که شایستهخان، حاکم گورکانی بنگال، برای دخترش پری بیبی (درگذشت ۱۶۸۴) در میانهٔ قلعهٔ ناتمام لعلباغ در داکا ساخت.
۸۵آرامگاه پری بیبی
Tomb of Pari Bibi
-
۳۶۰°مجموعهٔ آرامگاهی سلطان مولای اسماعیل در مکناس که در ۱۷۰۳ میلادی بهعنوان مسجد ساخته شد و برای آرامگاه او بازطراحی شد، با حیاطهایی آراسته به زلیج و سرستونهای مرمرین سعدی که دوباره به کار رفتهاند.
۸۶آرامگاه مولای اسماعیل
Mausoleum of Moulay Ismail
-
3Dاین باغمزار در دهلی، که شجاعالدوله حدود ۱۷۵۴ میلادی برای پدرش صفدرجنگ ساخت، به تعبیر سازمان باستانشناسی هند آخرین نمونهٔ الگویی است که با آرامگاه همایون آغاز شد.
۸۷آرامگاه صفدرجنگ
Safdarjung’s Tomb
-
۳۶۰°گورستان شاهی بایان حسینی تونس در مدینهٔ تونس که علی بای دوم حدود ۱۷۷۰ میلادی ساخت آن را آغاز کرد، با تالاری گنبددار برای بایان فرمانروا که بر پایهٔ پلان مساجد عثمانی ساخته شده است.
۸۸تربة البای
Tourbet el Bey
-
۳۶۰°تربهای ششضلعی از دورهٔ عثمانی در شهر بالای دژ بلگراد که به گفتهٔ ادارهٔ دژ در ۱۷۸۴ میلادی بر گور عزت محمد پاشا ساخته شد و در ۱۸۱۸-۱۸۱۹ به داماد علی پاشا تقدیم شد.
۸۹تربهٔ داماد علی پاشا
Türbe of Damad Ali Pasha
-
گورستان خاندانی امیران پایگاه در حیدرآباد که گرداگرد گور بنیانگذارشان (درگذشت ۱۷۹۰) شکل گرفت، با گورهای مرمرین در میان دیوارههای مشبک مرمرین.
۹۰آرامگاههای پایگاه
Paigah Tombs
-
۳۶۰°محوطهٔ تدفین خاندان محمدعلی در کنار آرامگاه امام شافعی در قاهره که از حدود ۱۸۰۸ میلادی اتاق به اتاق گسترش یافت، با صندوقهای قبر مرمرینی که دستارها و سرپوشهایی کندهکاریشده بر سر دارند.
۹۱حوش الباشا
Hosh al-Basha
-
۳۶۰°تربهای روباز و هشتضلعی از سنگ کندهکاریشده در مرکز تیرانا که در اوایل سدهٔ نوزدهم میلادی برای کاپلان پاشا توپتانی ساخته شد؛ از ۱۹۴۸ حفاظت میشود و اکنون اثری تاریخی از درجهٔ یک است.
۹۲آرامگاه کاپلان پاشا
Kapllan Pasha Tomb
-
۳۶۰°آرامگاهی هشتضلعی و مرمرین به سبک امپیر که در ۱۸۳۹-۱۸۴۰ میلادی در خیابان دیوانیولو برای سلطان محمود دوم ساخته شد و بعدها مدفن سلطان عبدالعزیز و سلطان عبدالحمید دوم نیز شد.
۹۳تربهٔ سلطان محمود دوم
Türbe of Sultan Mahmud II
-
3Dآرامگاه نواب مهابتخانجی دوم، فرمانروای جوناگاد، که در ۱۸۹۲ میلادی با آمیزهای از سبکهای هندیاسلامی، گوتیک و اروپایی به پایان رسید و در کنار آرامگاه وزیرش بهاءالدین (۱۸۹۱-۱۸۹۶) قرار دارد.
۹۴مقبرهٔ مهابت
Mahabat Maqbara
-
3Dآرامگاه فردوسی در توس، نزدیک مشهد: بنای یادبودی مرمرین به الگوی آرامگاه کوروش بزرگ که در ۱۹۲۸-۱۹۳۴ میلادی ساخته شد و هوشنگ سیحون در ۱۹۶۴-۱۹۶۸ آن را بر فراز تالاری زیرزمینی و تازه از نو برپا کرد.
۹۵آرامگاه فردوسی
Tomb of Ferdowsi
-
3Dکوشکی گنبددار و روباز بر فراز گور حافظ، شاعر پارسیگو، در باغی در لبهٔ شمالی شیراز که آندره گدار طراحی کرد و در ۱۹۳۸–۱۹۴۰ میلادی ساخته شد.
۹۶آرامگاه حافظ
Tomb of Hafez
-
۳۶۰°آرامگاه سعدی در شیراز: اتاقی گنبددار در پشت ایوانی هشتستونی که محسن فروغی طراحی کرد و در ۱۹۵۲ میلادی در جای خانقاه شاعر گشایش یافت.
۹۷آرامگاه سعدی
Tomb of Saadi
-
3Dآرامگاه ابنسینا در همدان، بنایی از دههٔ ۱۹۵۰ میلادی ساختهٔ هوشنگ سیحون که برج روباز دوازدهپایهٔ آن اقتباسی از گنبد قابوسِ دهپره است، همراه با موزه و کتابخانه.
۹۸آرامگاه بوعلی سینا
Avicenna Mausoleum
-
۳۶۰°آرامگاه نادرشاه در مشهد: بنای یادبودی گرانیتی ساختهٔ هوشنگ سیحون، با برجی که مجموعهتندیس مفرغی سواران، کار ابوالحسن صدیقی، را بر خود دارد، ساختهشده در ۱۹۵۶-۱۹۶۳ میلادی همراه با موزهٔ جنگافزار.
۹۹آرامگاه نادرشاه
Tomb of Nader Shah
-
3Dآرامگاه عمر خیام در نیشابور: ده پایهٔ خمیده که تیغههایشان قاب لوحههای کاشی را میسازند و در گشودگیای ستارهایشکل به هم میرسند، طرح هوشنگ سیحون که در ۱۹۶۳ میلادی گشایش یافت.
۱۰۰آرامگاه خیام
Tomb of Omar Khayyam
-
3Dآرامگاه محمدعلی جناح، بنیانگذار پاکستان، در کراچی: بنایی چهارگوش و گنبددار از مرمر سفید، طرح یحیی مرچنت، که در ۱۹۶۰-۱۹۷۰ میلادی ساخته شد و در ۱۹۷۱ گشایش یافت.
۱۰۱مزار قائد
Mazar-e-Quaid
-
3Dآرامگاه شاهی ملک محمد پنجم و پسرانش که در ۱۹۶۱-۱۹۶۹ میلادی درون دیوارهای مسجد ناتمام حسان از دورهٔ موحدون در رباط، روبهروی برج حسان، ساخته شد.
۱۰۲آرامگاه محمد پنجم
Mausoleum of Mohammed V
-
۳۶۰°بنای یادبود باباطاهر، شاعر درویش، در همدان: برجی از گرانیت و سنگ سفید بر پایهای هشتضلعی بر فراز تپهای، طرح محسن فروغی، که در ۱۹۷۰ میلادی به پایان رسید.
۱۰۳آرامگاه باباطاهر
Tomb of Baba Taher
هزار سال در دو گاهشماری
سالهای ساخت · میلادی در مقیاس بالا، هجری قمری در مقیاس پایین
دورهٔ ساختتاریخ نامطمئن (بازه)قابل ورود
واژه
واژهٔ عربی «تُربة» دو معنای مرتبط با هم دارد: فرهنگ عربی-انگلیسی لین آن را «مقداری خاک یا زمین» معنا کرده است و نیز گور آدمی یا «گورستان، جای دفن»۱. «دانشنامهٔ اسلام» یادآور میشود که این واژه که به معنای خاک بود، در معماری آرامگاهی اسلامی معنای گور یا آرامگاه یافت، و هرگاه در کتیبهای آرامگاهی بهتنهایی بیاید، بر آرامگاه دلالت دارد۲،۳.
پس از آنکه واژهٔ «قُبّه» (گنبد) تا اندازهٔ زیادی جای آن را گرفت، ترکها این واژه را به شکل «تُربه» (türbe) دوباره رواج دادند۳. نامهای دیگری برای این گونه بناها، از جمله کومبت، مقام، مشهد، بقعه، ضریح، قبه و روضه، اغلب با آن بهجای یکدیگر به کار میرفت۵. زبان انگلیسی این واژه را به شکل turbeh از ترکی وام گرفت که نام همین وبگاه است، و فرهنگ مریام-وبستر آن را گور یا آرامگاهی اسلامی تعریف میکند که از türbe ترکی و در اصل از turbah عربی آمده است۴.
- Lane’s Lexicon online (laneslexicon.com): E. W. Lane, An Arabic–English Lexicon (1863–93), root ت ر ب, entry تُرْبَةٌ
- Brill, Encyclopaedia of Islam, Second Edition: T. Leisten, ‘Turba’, doi:10.1163/1573-3912_islam_COM_1259
- Brill, Encyclopaedia of Islam, Second Edition, Glossary and Index of Terms: ‘turba’ (T. türbe)
- Merriam-Webster: ‘turbeh’ (noun; from Turkish türbe, from Arabic turbah)
- TDV İslâm Ansiklopedisi (Türkiye Diyanet Vakfı): ‘TÜRBE’
- Brill, Encyclopaedia of Islam, First Edition (1913–1936): ‘Ḳubba’
- Archnet (MIT / Aga Khan Trust for Culture): ‘Qubbat al-Sulaybiyya’, Samarra, site record
- UNESCO World Heritage Centre: Historic Centre of Bukhara (property 602): description and Statement of Outstanding Universal Value
- TDV İslâm Ansiklopedisi (Türkiye Diyanet Vakfı): ‘DEFİN’ (burial; jurists’ views on building over graves)
- TDV İslâm Ansiklopedisi (Türkiye Diyanet Vakfı): ‘KABİR’ (grave; differing juristic views on domes and türbes over graves)